Experimenteerregio Achterhoek: leren en delen voor de toekomst

Versterken van biodivers landschap

Een van de sleutels tot een robuuste kringlooplandbouw is het versterken van biodiversiteit. Dat dat op verschillende manieren kan, laten verschillende innovatieprojecten en boerenexperimenten binnen de Experimenteerregio zien. Bij de innovatieve projecten zijn dat: Bufferzones langs watergangen en Product- en ketenontwikkeling Achterhoekse granen en eiwitten in de korte keten. Bij de boerenexperimenten zijn voorbeelden: Goed Gevulde Akkerbouw, Verschralen van botanisch grasland, Kruidenrijk grasland in extensiveringsgebieden realiseren met niet-kerende grondbewerking, Biodiverse groenbemesters. Ondernemers experimenteren met nieuwe teelten, bodemverbetering en natuurinclusieve methoden. Dit draagt bij aan een toekomstbestendige landbouw waarin biodiversiteit, bodemkwaliteit en economische levensvatbaarheid hand in hand gaan. In dit artikel delen we lessen uit de praktijk van het initiatief Goed Gevulde Akkerbouw en Biodiverse groenbemesters.

Biodiverse groenbemesters

Een van de boerenexperimenten is Biodiverse groenbemesters van André de Groot uit Laren. Zijn experiment richt zich op het verbeteren van de bodemgezondheid door een combinatie van voorvruchten en groenbemesters. Eerst werden voererwten en gerst geteeld voor de eigen krachtvoervoorziening, gevolgd door het inzaaien van verschillende soorten groenbemesters. André: ‘We hebben vier verschillende stroken met groenbemesters, plus één nulmeting als controle. Het gaat om bladrogge, een mengsel van 50% zonnebloem, 35% Japanse haver en 15% gele mosterd (orgamax), een mengsel van 70% bladramanas, 10% zwaardherik en 20% facella (nemaredux) en een mengsel van bestuivers: gele mosterd, facella, huttentut en Japanse haver. We zien duidelijke verbeteringen in de bodemkwaliteit, zoals meer wortelgroei en een toename van het bodemleven en insecten. Hoewel de zonnebloemen zich niet volledig hebben ontwikkeld, hebben we wel meer vogels en vlinders waargenomen.’

Kennis delen tijdens velddagen

‘Dit project is voortgekomen uit mijn eerdere ervaringen met mosterd en bladrammenas als groenbemesters. Destijds had ik zowel een matige als een goede maisoogst, dat zette me aan het denken over de invloed van bodemverbetering. Door deelname aan Experimenteerregio Achterhoek kon ik deze ideeën verder ontwikkelen en delen met andere boeren. We organiseerden tijdens de bloeiperiode van de groenbemesters zeven velddagen. Totaal namen ongeveer 65 agrariërs deel, waarbij we lieten zien hoe je met een goede groenbemester klimaatrobuuste gewassen kunt verbouwen’, vertelt André.

Waardevolle inzichten wetenschappelijk onderbouwd

Het experiment levert waardevolle inzichten op over biodiversiteit en bodemgezondheid. Biodiversiteit komt niet alleen boven de grond voor, biodiversiteit in de bodem is minstens zo belangrijk. Eurofins kon dankzij deelname aan de Experimenteerregio kostbare uitgebreide bodemonderzoeken uitvoeren. Ook het eindrapport, gemaakt op kosten van de Experimenteerregio, biedt een wetenschappelijke onderbouwing van de bevindingen en is een waardevolle bron van informatie. André vervolgd: ‘We hebben een toename van bodemleven, insecten, vogels en vlinders geconstateerd. Dit toont aan dat het gebruik van diverse groenbemesters een positief effect heeft op de biodiversiteit. Ik vind biodiversiteit belangrijk, omdat biodiversiteit meer bodemleven geeft, waardoor er een betere uitwisseling plaatsvindt van voedingstoffen, een gezonder gewas geeft en plagen beter beheersbaar kunnen worden, zo als het aaltje. Bovendien vind ik het zelf ook mooi als alles bloeit met veel vlinders hommels en bijen. Door de positieve resultaten ben ik van plan deze aanpak voort te zetten in mijn bedrijfsvoering. Ik blijf granen en eiwitteelten toepassen, niet in stroken, maar wel met meer soorten om de bodem in goede conditie te houden. Daarnaast wil ik blijven experimenteren met gewasrotatie en groenbemesters en zoeken naar manieren om gewassen klimaatrobuuster te telen.

De Goed Gevulde Akkerbouw

Ook Inge Vleemingh van kringloopboerderij De Goed Gevulde deed mee met een boerenexperiment. Inge: ‘Op onze boerderij in Halle hebben we varkens en akkerbouw. Voor het boerenexperiment De Goed Gevulde Akkerbouw experimenteerden we met extensieve gewassen zoals boekweit, huttentut, amarant en gerst. Het doel is om gewassen te verbouwen met minder input: minder werkgangen, diesel, kunstmest en bestrijdingsmiddelen en daarnaast gewassen te telen die met meer waarde kunnen worden afgezet. Daarbij maken we optimaal gebruik van natuurlijke processen, zoals onderzaai van klaver, waardoor de plant zelf het werk doet. Klaveronderzaai is een methode die goed inpasbaar is en veel oplevert voor de bodem en het bedrijf als geheel, omdat het stikstof uit de lucht bindt en daarmee het gewas als het ware voedt. Biodiversiteit is integraal onderdeel van ons bedrijf. Door meer gebruik te maken van natuurlijke mechanismen zet je de natuur voor je aan het werk. Dat bespaart niet alleen kosten, het is ook nog eens prachtig om te zien! Meer diversiteit op je bedrijf betekent een weerbaarder systeem dat bijvoorbeeld bestand is tegen weersextremen als droogte en wateroverlast. Daarnaast ontwikkelen we samen met anderen lichte landbouwmachines, zoals schoffelmachines en zaaimachines, en werken we aan prototypes. Dit maakt deel uit van een bredere inspanning om innovatieve en duurzame landbouwmethoden te ontwikkelen. De Goed Gevulde fungeert als een verbindende partij en brengt verschillende spelers samen om kennis te delen en samen te werken.’

Het gonst van het leven

Afgelopen jaar was uitdagend, met een extreem nat seizoen, waardoor veel gewassen zijn mislukt. Wat niet geoogst kon worden, is ingezet als biomassa of als basis voor biobased bouwmaterialen. ‘We testen momenteel in samenwerking met Takkenkamp of boekweitdoppen bruikbaar zijn als gevelisolatie en huttentutstro gebruikt kan worden als plaatmateriaal. Op het gebied van voedselproductie boeken we wisselend succes. De ontwikkeling van brouwgerst loopt goed: we werken aan het vermouten van de gerst om er bier van te brouwen. Huttentut doet het ook goed, maar boekweit leverde nog niet veel op. Ondanks de uitdagingen blijven we vasthouden aan ons hoofddoel: voedselproductie op een duurzame manier. Door onze werkwijze hebben we geen kunstmest of bestrijdingsmiddelen meer nodig. Dat heeft een positieve impact op het ecosysteem. In het begin waren er plagen en schimmels, maar inmiddels is er een natuurlijk evenwicht ontstaan. We zien nu veel roofvogels, zoals valken en uilen, maar ook kleinere vogels en insecten. We hebben daarnaast veel singels en landschapselementen aangeplant, wat bijdraagt aan de biodiversiteit. Het gonst letterlijk van het leven op ons bedrijf’, vertelt Inge.

Kennis delen via leergroep

‘De onderlinge samenhang binnen ons bedrijf is sterk. Alles grijpt in elkaar, en dat helpt ons om steeds verder te verduurzamen. Onze akkerbouwtak is onderdeel van het grotere geheel: de dieren worden niet meer ontwormd, zodat er geen ontwormingsresidu in de mest de bodemkwaliteit verstoord. We bespuiten onze gewassen niet, wat resulteert in mooi stro. Deelname aan de Experimenteerregio Achterhoek geeft ons de mogelijkheid om samen met anderen te leren en experimenteren. Het kost veel tijd, maar het samenwerken en de uitwisseling van kennis en inspiratie maken het waardevol. We delen onze kennis actief met collega-boeren, onder andere via VK-Oost, waar we een leergroep aan het opzetten zijn rondom duurzame voedselgewassen. Hierin kunnen verschillende projecten en Experimenteerregio samenkomen en kennis gedeeld worden voor de lange termijn. We zijn nog niet klaar.’

Lees meer over de boerenexperimenten:

Biodiverse groenbemesters

Goed Gevulde Akkerbouw